„Na społeczeństwie obywatelskim spoczywa obowiązek wyrównywania szans życiowych osób niepełnosprawnych oraz przeciwdziałania ich dyskryminacji - zarówno społecznej, jak i zawodowej.”
MOPS JaworznoUM Jaworzno

Orzecznictwo o niezdolności do pracy dla celów rentowych

Oceny niezdolności do pracy oraz jej stopnia dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS – jako organ I instancji oraz komisja lekarska ZUS – jako organ II instancji.

Podstawa prawna:

Osoba ubiegająca się o orzeczenie z tytułu niezdolności do pracy składa wniosek we właściwym terenowo (tj. ze względu na miejsce zamieszkania) oddziale ZUS. Do wniosku należy dołączyć min.: zaświadczenie o stanie zdrowia wydane nie wcześniej niż miesiąc przed datą złożenia wniosku przez lekarza, pod którego opieką lekarską znajduje się osoba ubiegająca się o świadczenie; dokumentację medyczną i rentową oraz inne dokumenty mające istotny wpływ na wydanie orzeczenia, kartę badania profilaktycznego, dokumentację rehabilitacji leczniczej lub zawodowej oraz inne – wskazane przez pracowników ZUS – dokumenty poświadczające stan zdrowia i mające znaczenie dla wydania orzeczenia.

Lekarz orzecznik oraz komisja lekarska oceniając niezdolność do pracy oraz jej stopień, wydają właściwe orzeczenie uwzględniając przy tym:

Mając na uwadze stopień niezdolności do pracy, jej przewidywany okres oraz rokowania co do odzyskania zdolności do pracy, lekarz orzecznik i komisja lekarska uwzględniają stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwość przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji, oraz możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne.

W związku z powyższym lekarz orzecznik lub komisja lekarska wydają orzeczenia o częściowej niezdolności do pracy, całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Za niezdolną do pracy uważa się osobę, która utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania tej zdolności po przekwalifikowaniu. Niezdolność do pracy może być częściowa lub całkowita.

Niezdolność do pracy jest orzekana na okres nie dłuższy niż 5 lat, chyba że według wiedzy medycznej nie ma rokowań do odzyskania zdolności do pracy przed upływem tego okresu, wówczas niezdolność do pracy jest orzekana na okres dłuższy niż 5 lat.

Od orzeczenia lekarza orzecznika osoba zainteresowana ma prawo wnieść sprzeciw do komisji lekarskiej. Może to zrobić w ciągu 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia, za pośrednictwem oddziału ZUS właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby zainteresowanej. Komisja lekarska nie rozpatruje sprzeciwu wniesionego z uchybieniem terminu.

Tylko w uzasadnionych przypadkach ZUS – na wniosek osoby zainteresowanej – może przywrócić termin na wniesienie sprzeciwu. Komisja lekarska rozpatrująca sprzeciw może zmienić orzeczenie lekarza orzecznika w całości lub w części. Orzeczenie lekarza orzecznika, a w przypadku wniesienia sprzeciwu, orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy. Oznacza to, że orzeczenie stwierdzające brak niezdolności do pracy skutkuje decyzją odmawiającą przyznania renty. Natomiast orzeczenie stwierdzające całkowitą lub częściową niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji stanowi podstawę do przyznania – przy spełnieniu pozostałych warunków – tego świadczenia.

Prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącznie następujące warunki:

Warunkiem koniecznym do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy jest udowodnienie wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego. Wymiar okresu składkowego i nieskładkowego, który pozwoli na przyznanie renty jest przede wszystkim uzależniony od wieku, w jakim powstała niezdolność do pracy, i wynosi on od 1 roku - Warunek ten uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony osiągnął okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący od 1 roku - jeżeli niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem 20 lat, aż do 5 lat - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat.

Okres wymaganych 5 lat w odniesieniu do osób, u których niezdolność do pracy powstała po ukończeniu 30 lat, musi przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy. Jeżeli ubezpieczony nie osiągnął ze względu na wiek wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, warunek posiadania tego okresu uważa się za spełniony, jeśli ubezpieczony został zgłoszony do ubezpieczenia:

W przypadku orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy warunek powstania niezdolności do pracy w wymaganym okresie uważa się za spełniony – bez względu na datę powstania niezdolności do pracy - jeżeli ubezpieczony udowodnił posiadanie okresów składkowych i nieskładkowych wynoszących co najmniej 20 lat dla kobiety i 25 lat dla mężczyzny.

Postępowanie w sprawie przyznania renty wszczyna się na wniosek osoby zainteresowanej lub jej pełnomocnika. Wniosek składa się w jednostce terenowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, właściwej ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy.

Ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy następuje w formie decyzji organu rentowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby zainteresowanej. ZUS ma obowiązek wydać decyzje w sprawie renty w ciągu 30 dni od daty wyjaśnienia ostatniej okoliczności w sprawie. Od decyzji organu rentowego przysługuje odwołanie – za pośrednictwem organu rentowego, który decyzję wydał – do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.

Prawomocny wyrok sądu zmieniający decyzję ZUS i przyznający prawo do renty z tytułu: całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji, niezdolności do samodzielnej egzystencji, całkowitej niezdolności do pracy lub częściowej niezdolności do pracy ma powagę rzeczy osądzonej (art. 366 kodeksu postępowania cywilnego). Tym samym daje podstawę do traktowania osoby jako osoby niepełnosprawnej przy odpowiednim zastosowaniu art. 5 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Za powyższym przemawia również samo brzmienie art. 1 pkt 2 w/w ustawy. Na jego podstawie za osoby niepełnosprawne można uznać osoby, których niepełnosprawność została potwierdzona orzeczeniem o całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy na podstawie odrębnych przepisów. ■

WRÓĆ DO GÓRY